Zez jawny - gdy oczy nie patrzą w tym samym kierunku. Przewodnik dla rodziców i dorosłych

Zez jawny to widoczne ustawienie jednego lub obu oczu w innym kierunku niż powinny patrzeć (a powinny patrzeć na wprost, w ten sam punkt😀 ). Przy zezie jedno oko „ucieka” do środka, na zewnątrz, do góry lub do dołu.

Zez jawny:

• jest zauważalny gołym okiem,

• może występować stale lub okresowo,

• dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych.

🔹 Zez zbieżny (ezotropia)

Charakterystyka:

• jedno lub oba oczy uciekają do nosa,

• bardzo często spotykany u dzieci,

• bywa związany z nadwzrocznością (dalekowzrocznością).

Jak wygląda w praktyce?
Dziecko sprawia wrażenie „patrzenia sobie na czubek nosa”, szczególnie przy patrzeniu z bliska.

🔹 Zez rozbieżny (egzotropia)

Charakterystyka:

• jedno oko ucieka na zewnątrz w stronę skroni,

• często pojawia się przy zmęczeniu lub patrzeniu w dal.

Jak wygląda w praktyce?
Rodzice zauważają, że oko „ucieka” głównie wtedy, gdy dziecko jest senne lub zamyślone.

🔹 Zez do góry (hipertropia)

Charakterystyka:

• jedno oko ustawione jest wyżej niż drugie,

• rzadziej spotykany,

• często towarzyszą mu pochylenia głowy.

Jak wygląda w praktyce?
Odnosi się wrażenie, że dziecko jednym okiem patrzy ponad naszą głowę.

🔹 Zez do dołu (hipotropia)

Charakterystyka:

• jedno oko skierowane w dół,

• może powodować podwójne widzenie u dorosłych.

Jak wygląda w praktyce?
Jedno oko skierowane jest w dół, ale bez opadniętej powieki.

🔹 Zezy mieszane i skośne

Czasem oko ucieka jednocześnie w bok i do góry lub do dołu. Takie przypadki wymagają dokładniejszej diagnostyki.

Dzieci 

U dzieci zez najczęściej ma związek z rozwojem układu wzrokowego, który kształtuje się do około 7 - 8 roku życia.

Najczęstsze przyczyny:

• wady wzroku (szczególnie nadwzroczność),

• niedojrzałość układu nerwowego,

• predyspozycje genetyczne,

• powikłania okołoporodowe,

• zaburzenia widzenia obuocznego.

👉 Ważne: niemowlę może „zezować” do 3 - 4 miesiąca życia i to często norma. Jeśli jednak zez utrzymuje się dłużej lub pojawia się nagle, trzeba działać.

Dorośli

U dorosłych zez zawsze wymaga pilnej diagnostyki, bo zwykle jest objawem, a nie etapem rozwoju.

Najczęstsze przyczyny:

• urazy głowy,

• udar mózgu,

• choroby neurologiczne,

• cukrzyca,

• choroby tarczycy,

• silne, niekorygowane wady wzroku,

• nasilenie zeza z dzieciństwa.

U dorosłych często pojawia się:

• podwójne widzenie,

• bóle głowy,

• zawroty,

• trudność z oceną odległości.

Jeśli podejrzewasz zeza:

1. Optometrysta - pierwsza, diagnostyka wzroku, powie o kolejnych krokach.

2. Okulista - to kolejny etap, szczególnie ważny w przypadku urazu głowy lub nagłego pojawienia się zeza.

3. W razie potrzeby:

   • ortoptysta,

   • neurolog (rzadziej, ale czasem konieczny).

👉 Nie warto „czekać, aż samo przejdzie”. Wczesna reakcja chroni przed niedowidzeniem.

Leczenie zeza u dzieci jest procesem, a nie jednorazową wizytą.

✔️ Korekcja wady wzroku

• odpowiednio dobrane okulary,

• czasem soczewki kontaktowe - decyduje o tym okulista, a nie rodzic czy zachcianka dziecka!!

✔️ Zasłanianie oka (okluzja)

• zaklejanie lepiej widzącego oka,

• zmusza słabsze oko do pracy.

✔️ Ćwiczenia wzrokowe (terapia widzenia)

• poprawiają współpracę oczu,

• prowadzone pod okiem specjalisty.

✔️ Leczenie operacyjne

• gdy inne metody nie wystarczają,

• dotyczy mięśni poruszających gałką oczną,

• nie zastępuje okularów ani ćwiczeń, a je uzupełnia.

Nieleczony zez może prowadzić do:

• niedowidzenia (u dzieci),

• trwałego braku widzenia obuocznego,

• problemów z nauką i koncentracją,

• niskiej samooceny,

• przewlekłych bólów głowy,

• zaburzeń orientacji przestrzennej.

Zez jawny to nie tylko problem estetyczny. To sygnał, że układ wzrokowy nie pracuje prawidłowo.
Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków można skutecznie pomóc, pod warunkiem, że nie zwlekamy.

Jeśli masz wątpliwości:

• zaufaj obserwacji,

• skonsultuj się ze specjalistą,

• zadawaj pytania.

👁️ Zdrowe spojrzenie to coś więcej niż ostre widzenie. To harmonia pracy obu oczu.

Do zobaczenia,

Natalia!